Үндэсний үйлдвэрлэл ба эх орны хөгжил

Амьдрал өөрөө аз жаргал. Дэлхийн аль ч улсад амьдарч буйгаас үл хамааран зөвхөн хувь хүн өөрөөс нь л ирээдүйн амьдрал нь шалтгаалах болно. Өнөөгийн дэлхийн дүр төрх капитализмын хэтэрхий харгис ч гэмээр хуулинд захирагдаж байгаа боловч үүнээс харин шантарч болохгүй. Бид ажил хийж байж л амьдрах ёстойг түүх бидэнд харуулсаар байгаа атал яагаад зарим хүмүүс зөвхөн өөрсдийн биеийн амрыг бодож, гутрангиар сэтгэн сууна вэ? Хүн бүхэн өөдрөг байснаар Монголын ирээдүй ч өөдрөг, гэрэл гэгээтэй байна гэдэгт би итгэдэг. Зөвхөн мөрөөдөөд суух хэзээ ч хангалттай байдаггүй. Хөдөлмөрийн ачаар үйлдвэрлэл маань сэргэж, үүнийгээ ч дагаад мууг бодож суух завтай хүн байхгүй болвол хэн манай Монгол орны хөгжилд саад болж чадна гэж, магадгүй бидний залхуурал болоод бодлогогүй алхамууд л хамгийн том саад бологчид бизээ. Эдийн засгийн бодит секторуудын хувьд хувийн сектор л хөгжлийн гол тулгуур байх ёстой. Өнөөдрийн ардчилсан нийгэмд амьдарч байгаа бид маш азтай хүмүүс. Төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засагтай үед хувийн аж ахуйг хүссэнээрээ эрхэлж, улс орныхоо хөгжилд өөрийн бага ч гэсэн хувь нэмрийг оруулахыг хүсэж байсан хүмүүстэй харьцуулвал эрх чөлөө хангалттай байна. Гагцхүү хийх л хэрэгтэй. Continue reading “Үндэсний үйлдвэрлэл ба эх орны хөгжил”

Сурталчилгаа

Их Хятадын бага асуудал буюу цахилгаан эрчим хүчийг экспортлох боломжийн тухай

Манай өмнөд их хөрш болох Хятад улсын эрчим хүчний хөгжлийн асуудал, болон манай улсаас цахилгаан эрчим хүч экспортлох тухай холбогдох байгууллагын хооронд явагдаж байгаа саналыг иш үндэс болгон Хятад улсын 21-р зууны хөгжлийн чиг хандлагыг хөндөх нь зүйтэй гэж үзэж байна. Хүн төрөлхтөн, улс орны хамгийн чухал мөрөөдөл бол хямд найдвартай, цэвэр эрчим хүчний эх сурвалжтай болох явдал гэж тэмдэглэсэн байдаг. Нэг ном зохиолд “хамгийн бага улсад ч гэсэн өөрийн том хүсэл эрмэлзэл байдаг” гэсэн байхыг олж үзээд үүнийг бичихэд хүргэж байна.

Эрчим хүчний аюулгүй байдал нь 21-р зууны дэлхийн хөгжил, тогтвортой байдлын гол сорилт, улс орны гадаад бодлогыг тодорхойлогч чухал хүчин зүйлийн нэг болоод байгааг бид дэлхийн нийтэд болж байгаа үйл явдаас ургуулан “эрчим хүчний хямралын зуун” буюу “албаар” тэгэж ойлгох ёстой болж байна.  Хөгжингүй ноёрхож байгаа улс орон ч гэсэн дэлхийн тавцанд өөрийн үүрэг зорилго, нэр хүндийг улам өсгөх, улмаар тэр зорилго нь ядуучуудыг тэгтэх, зээл тусламжийн доор нуугдаж “гегемоничлох” бодлогоо биелүүлэхийг хичээдэг. Улс орон бүр л өөрийн зорилгоо өөрт нуугдмал түлш эрчим хүчний нөөцөө “хөдөлгөөнд оруулж” бие биенээсээ хамааралтай болж байгаа бөгөөд ихэнх нь ийм нөхцөлд аж төрж, ирээдүйнхээ төлөө зовинож байдаг. Ялангуяа Хятад, Энэтхэг зэрэг “том эдийн засгийн үсрэлт“ дэлхийн эрчим хүчний хямралд хир үүрэг гүйцэтгэх бол, ө.х. өсөн нэмэгдэж байгаа хэрэгцээгээ хэрхэн хангах вэ гэдэг асуудал ганц, хоёр улсын хүрээнээс халих шинжтэй болжээ. Continue reading “Их Хятадын бага асуудал буюу цахилгаан эрчим хүчийг экспортлох боломжийн тухай”

Интернет ба гадаад худалдаа

Хураангуй

21-р зуун бол техник технологийн эрин зуун.  Өнөөгийн техник технологийн өндөр хурдтай өсөлтийн ачаар олон боломжгүй зүйлсийг хийх боломжтой болж байна. Ялангуяа интернэтийн салбар эрчимтэй хөгжиж байгаа бөгөөд, үүний нөлөө олон зүйл дээр илэрсээр байгаа билээ. Интернэт эдийн засаг хэмээх эдийн засгийн шинэ урсгал бий болон хөгжиж цаашлаад энэ нь үнэ, харилцаа холбооны зардал, тээврийн зардал гэх мэтийг бууруулах эерэг үр дагавартай юм. “Интернэт гэх мэт мэдээллийн технологийн дэвшил нь эдийн засгийн олон хэсэгт хүчтэй нөлөө үзүүлсээр байна” (Mankiw 2003).  Мөн энд дурьдагдаж байгаа гол асуудал бол гадаад худалдаа бөгөөд интернэтийн ачаар бид өнөөдөр хүссэн зүйлээ интернэтээр захиалан авч болдог болсон.  Нөгөө талаараа интернэт нь “non-tradable” буюу экспортолох боломжгүй гэж үзэж байсан бараа, ялангуяа үйлчилгээний экспортыг ихээр нэмэгдүүлж байгаа юм.

Энэ судалгааны гол зорилго нь интернэт хэрэглэгчдийн тоо жилээс жилд өсөн нэмэгдэж байгаа нь үнэхээр олон улсын худалдааг өргөжүүлж байгаа эсэх, үүн дотроо үйлчилгээний салбарын гадаад худалдаа нэмэгдэж байгаа эсэхийг шалгах болно. Дэлхийн нийт ,, орны тоон мэдээллийг 7 бүс болгон хувааж, 2000-2006 он хүртэлх тоо баримтыг ашиглан “panel” шинжилгээг STATA10 программ ашиглан хийсэн. Continue reading “Интернет ба гадаад худалдаа”

Эдийн засгийн өсөлт, эрчим хүч, бохирдлын хамаарлын шинжилгээ

Загвар

Эдийн засгийн хувьсагчид ихэнхи тохиолдолд бие биенээсээ хамааралтайгаар оршдог (Silvo, Soares, Pinho, 2011). Хэрэв хувьсагчид I(1) буюу “unit root”-тэй, тэдгээрийн үнэлгээний алдаа нь I(0) байвал тэдгээрийг “cointegration” хамааралтай гэнэ. Өөрөөр хэлбэл эдгээр эдийн засгийн үзүүлэлтүүд урт хугацаандаа хамтдаа хөдөлдөг гэсэн үг.  VECM загвар нь тухайн дотоод хувьсагчдын ялгавар авсан хувьсагдын хувьд  үнэлнэ. Continue reading “Эдийн засгийн өсөлт, эрчим хүч, бохирдлын хамаарлын шинжилгээ”

Эдийн засгийн өсөлт, эрчим хүч, бохирдлын талаарх онол

Байгаль орчинтой холбоотой эдийн засгийн загваруудад ерөнхий тэнцвэрийн загваруудыг ихээр ашиглаж байгаа. Ихэвчлэн эрчим хүч, CO2 болон эдийн засгийн өсөлтийн хоорондын хамаарлыг харуулсан байдаг.  Гэвч эдгээр загваруудын хамгийн том дутагдалтай тал нь урт хугацааны нөлөөг харуулахаас илүүтэйгээр богино болоод дунд хугацааг илүү сайн илэрхийлж чадаж байна. Цөөхөн хэдэн загваруудын хувьд урт хугацааны нөлөөг харуулах оролдлого хийгдсэн. Continue reading “Эдийн засгийн өсөлт, эрчим хүч, бохирдлын талаарх онол”

Эдийн засгийн өсөлт, эрчим хүч, бохирдлын талаарх судалгааны ажлууд

Байгаль орчны асуудлыг эдийн засгийн өсөлтөнд тооцсоноор өсөлтөнд хязгаарлалт бий болгоно гэж зарим эдийн засагчид үздэг байна (Daly, 1996). Гэсэн хэдий ч дэлхийн цаг агаарын өөрчлөлт нь эдийн засгийн өсөлттэй харилцан хамааралтай гэдэг нь тодорхой юм (Harris, 2008).

Судлагдсан байдлыг эдийн засгийн өсөлт-эрчим хүч, эдийн засгийн өсөлт-нүүрсхүчлийн хий, эрчим хүч-нүүрсхүчлийн хий, эдийн засгийн өсөлт-эрчим хүч-нүүрсхүчлийн хийний харилцан хамаарал, мөн Монгол Улсад судлагдсан байдал хэмээн хувааж авч үзлээ. Continue reading “Эдийн засгийн өсөлт, эрчим хүч, бохирдлын талаарх судалгааны ажлууд”

Төр ба хувийн хэвшлийн хамтын ажиллагаа – Эстон улсын мэдээлэл, харилцаа холбоо технологийн салбар

estonia 

Балтийн тэнгисийн зүүн эрэгт орших Бүгд Найрамдах Эстон улс нь 1,34 сая хүн амтай, 45226 километр кв газар нутагтай маш жижиг орон. Хэдий тийм боловч нэг хүнд ноогдох дотоодын нийт бүтээгдэхүүн нь 17300$ буюу хөгжиж буй орнууд дотроос хамгийн өндөр үзүүлэлттэй нь байгаа юм. Continue reading “Төр ба хувийн хэвшлийн хамтын ажиллагаа – Эстон улсын мэдээлэл, харилцаа холбоо технологийн салбар”

Пүүс хоорондын хамтын ажиллагаа болон гүйцэтгэлийг тайлбарлах нь: Нөөцөд суурилсан үзэл ба байгууллагын эдийн засгийн таамаглалуудын нэгдэл

Өгүүллэгийн шалтгаан

Пүүс хоорондын хамтын ажиллагаа болон гүйцэтгэл нь тухайн пүүсийн хүчин чадал, чадвараа нэмэгдүүлэх гэсэн нөөцөд суурилсан үзэл ба байгууллагынхаа зардлыг хамгийн бага байлгах гэсэн байгууллагын эдийн засгийнонолтой салшгүй холбоотой. Энэ кейсийн зорилго бол пүүсүүд шинээр үйл ажиллагаа явуулахдаа, НСҮ, БЭЗ гэсэн хоёр ойлголтын таамаглалуудыг ашиглан, дан ганцаар ажиллах, эсвэл пүүсүүдтэй хамтран ажиллах сонголт хийхэд оршино. Continue reading “Пүүс хоорондын хамтын ажиллагаа болон гүйцэтгэлийг тайлбарлах нь: Нөөцөд суурилсан үзэл ба байгууллагын эдийн засгийн таамаглалуудын нэгдэл”

Бага хэмжээний аж үйлдвэржүүлэлт болон гадаад шокууд

Бага хэмжээний аж үйлдвэржүүлэлтийн хөгжилд ямар хүчин зүйл илүү сайн нөлөөлдгийг ойлгохын тулд  бид  цуврал туршилтууд явуулж түүгээрээ эдийн засгийн орчин дахь эерэг өөрчлөлтүүдийг тайлбарладаг, эдгээрийг нэрлэвэл: гадаад хүчин зүйлийн орлогын түр зуурын өсөлт, өөрийн гэсэн засгийн газартай муж эсвэл хотын доторх орлогын дахин хуваарилалт, цалин болон үнийн өөрчлөлтүүд, бас трансакцийн зардлын өөрчлөлт. Зохиомлоор бий болгосон бүх зүйлд бид 3 тэнцвэрийн нэгэнд нь эхлээд, алсын хараагүй хөрөнгө оруулагчдыг орж ирэхийг зөвшөөрөх ба борлуултын ашиг нь хүлээгдэж буй ашигтай тэнцэх хүртэл явагдана. Continue reading “Бага хэмжээний аж үйлдвэржүүлэлт болон гадаад шокууд”

Хувийн өмчлөлийн эрхийн удирдлага

Марксист-Ленинист сургаалын нэг хэсэг нь бүтээгдэхүүнүүдийг улсын мэдлийнх болгох байлаа. Дэлхий дээрх коммунист хэн ч 1988 оныг хүртэл өмч хувьчлалын талаар ярьж зүрхэлж байгаагүй. Өмч хувьчлал бий болох шаардлагатай байсан ба мөн түргэн шуурхай хийх шаардлага байсан юм. Яагаад гэвэл нийтийн үйлдвэрүүд үр ашигтай байгаагүй учир нь тэд максимум үр ашгаас илүү улс төрийг илүүд үзэж байсных аж.

Continue reading “Хувийн өмчлөлийн эрхийн удирдлага”