Цацрагийн хяналт, аюулгүй байдлын үндэсний дэд бүтцийг сайжруулах чиглэлээр ОУАЭА-аас Монгол улсад хэрэгжүүлж буй төслүүдийн тойм, үр дүн

Чернобылийн атомын цахилгаан станцад гарсан ослын сургамж, хөрш зэргэлдээ орнуудын цөмийн технологийн хөгжил, манай оронд судалгаа шинжилгээ, аж үйлдвэр, эрчим хүч, эрүүлийг хамгаалах салбарт цөмийн технологи, цацрагийн үүсгүүрийг өргөнөөр хэрэглэх болсонтой уялдан, цацрагийн хамгаалалтын дэд бүтцийг сайжруулах, цацрагийн хяналтын албыг бэхжүүлэх асуудал чухлаар тавигдсан. “Цацрагийн хяналт, аюулгүй байдлын үндэсний дэд бүтцийг сайжруулах чиглэлээр ОУАЭА-аас Монгол улсад хэрэгжүүлж буй төслүүдийн тойм, үр дүн” -ийг үргэлжлүүлэн унш

Токаймура дахь критик осол

Оршил

Цөмийн түлшний циклийн аюулгүй зарчим нь реакторын үйл ажиллагаанд үргэлж тусгагдсан байх ёстой. Учир нь Бага хэмжээний материалаас маш их хэмжээний энерги ялгарах процесс явагдаж байдаг. Шим мандалд тархвал маш их хор хохирол учруулах хангалттай хэмжээний цацраг идэвхт материалууд байдаг. Реактороос өндөр цацраг идэвхтэй хаягдал гардаг. Цөмийн түлшний циклийн нөгөө хэсэг нь хүн болон байгаль орчинд онцын хор хохирол учруулахгүй тул зарим орнуудад энэ талаарх зохион байгуулалт хангалтгүй байдаг.  “Токаймура дахь критик осол” -ийг үргэлжлүүлэн унш

Хүнсний бүтээгдэхүүний цацраг идэвхийн хяналтын зарим дүнгээс

Н.Оюунтүлхүүр, Э.Нямдаваа, Д.Шадраабал, Г.Манлайжав, Ч.Улаанхүү  (УМХГ-ын Цацраг, тусгай хяналтын улсын алба)

Оршил

Олон жилийн туршид газар дээр ил цөмийн туршилтууд хийж байсан болон зарим улс орнуудад тохиолдсон цөмийн төхөрөмжийн ослуудын улмаас сүүлийн хагас зуун жилд дэлхийн гадаад орчин дахь үүсмэл цацраг идэвхт изотопуудын хэмжээ нэмэгдсэн учраас манай улсын экспорт, импортын хүнсний бүтээгдэхүүний цацрагийн хяналтын ажил эхэлсэн юм. Олон улсын атомын энергийн агентлагийн мэдээлснээр 1986 онд Чернобылийн атомын цахилгаан станцад гарсан ослын улмаас 2.9×1017 Бк идэвхтэй цацраг идэвхт цезий-137 эвдэрсэн реактороос агаар мандалд хаягдаж [1,2] гадаад орчинд тархсан бөгөөд үүний нөлөөгөөр баруун европын нутаг дэвсгэрт ихээхэн хэмжээний цацраг идэвхт уналт болсон билээ. Нэгэнт гадаад орчинд хуримтлагдсан цөмийн хуваагдлын бүтээгдхүүнүүд болох үүсмэл цацраг идэвхт изотопууд нь хоол хүнс, ундны ус, амьсгалын замаар дамжин хүний биед орж дотоод шарлагын эх үүсвэр болно. “Хүнсний бүтээгдэхүүний цацраг идэвхийн хяналтын зарим дүнгээс” -ийг үргэлжлүүлэн унш

Нөхөн сэргээгдэх эрчим хүчний эдийн засгийн өсөлтөнд үзүүлэх нөлөө

Шийдвэрлэх асуудал, ач холбогдол

“Ногоон эдийн засаг” хэмээх эдийн засгийн салбар нь 2 жилийн өмнөөс бие даан хөгжиж ирсэн. Урьд нь Байгаль орчны эдийн засгийн хүрээнд яригддаг асуудал төдий байсан боловч өнөөгийн нөхцөлд тогтвортой хөгжил хэмээх асуудал хурцаар тавигдаж эхэлж байна. Дэлхий дээрх нөөц баялаг хязгаарлагдмал учраас бид хүссэн хэмжээгээрээ хэрэглэж чадахгүй. Ногоон эдийн засгийн асуудлууд дотроос сэргээгдэх эрчим хүчний асуудал илүү сонирхол татаж байгаа юм. Учир нь өдрөөс өдөрт нэмэгдэж байгаа хүн амын түвшинг дагаад эрчим хүчний хэрэглээ хурдацтай өсөж байгаа ба үүний хажуугаар бохирдолын хэмжээ бидний санааг зовоосоор байна. Нөхөн сэргээгдэх эрчим хүчний салбар нь 20-р зууны сүүлчээс хөгжиж эхэлсэн ба 2005 оны байдлаар энэ салбарт шинээр хийгдэж байгаа хөрөнгө оруулалтууд 38 тэрбум долллараар хэмжигдэж байгаа юм.

Өнөөдөр дэлхийн цаг агаарын дулаарал олон хүний санааг зовоож байна. Гэтэл дэлхийн дулааралд нөлөөлөгч гол хүчин зүйл болох хүлэмжийн хийн ялгаралын гуравны хоёр нь эрчим хүчний салбараас үүдэлтэй байгаа юм. Тиймээс эрчим хүчний бодлогодоо өөрчлөлт оруулахгүй бол дулааралын асуудлыг шийдэж чадахгүй.[1]  “Нөхөн сэргээгдэх эрчим хүчний эдийн засгийн өсөлтөнд үзүүлэх нөлөө” -ийг үргэлжлүүлэн унш

Их Хятадын бага асуудал буюу цахилгаан эрчим хүчийг экспортлох боломжийн тухай

Манай өмнөд их хөрш болох Хятад улсын эрчим хүчний хөгжлийн асуудал, болон манай улсаас цахилгаан эрчим хүч экспортлох тухай холбогдох байгууллагын хооронд явагдаж байгаа саналыг иш үндэс болгон Хятад улсын 21-р зууны хөгжлийн чиг хандлагыг хөндөх нь зүйтэй гэж үзэж байна. Хүн төрөлхтөн, улс орны хамгийн чухал мөрөөдөл бол хямд найдвартай, цэвэр эрчим хүчний эх сурвалжтай болох явдал гэж тэмдэглэсэн байдаг. Нэг ном зохиолд “хамгийн бага улсад ч гэсэн өөрийн том хүсэл эрмэлзэл байдаг” гэсэн байхыг олж үзээд үүнийг бичихэд хүргэж байна.

Эрчим хүчний аюулгүй байдал нь 21-р зууны дэлхийн хөгжил, тогтвортой байдлын гол сорилт, улс орны гадаад бодлогыг тодорхойлогч чухал хүчин зүйлийн нэг болоод байгааг бид дэлхийн нийтэд болж байгаа үйл явдаас ургуулан “эрчим хүчний хямралын зуун” буюу “албаар” тэгэж ойлгох ёстой болж байна.  Хөгжингүй ноёрхож байгаа улс орон ч гэсэн дэлхийн тавцанд өөрийн үүрэг зорилго, нэр хүндийг улам өсгөх, улмаар тэр зорилго нь ядуучуудыг тэгтэх, зээл тусламжийн доор нуугдаж “гегемоничлох” бодлогоо биелүүлэхийг хичээдэг. Улс орон бүр л өөрийн зорилгоо өөрт нуугдмал түлш эрчим хүчний нөөцөө “хөдөлгөөнд оруулж” бие биенээсээ хамааралтай болж байгаа бөгөөд ихэнх нь ийм нөхцөлд аж төрж, ирээдүйнхээ төлөө зовинож байдаг. Ялангуяа Хятад, Энэтхэг зэрэг “том эдийн засгийн үсрэлт“ дэлхийн эрчим хүчний хямралд хир үүрэг гүйцэтгэх бол, ө.х. өсөн нэмэгдэж байгаа хэрэгцээгээ хэрхэн хангах вэ гэдэг асуудал ганц, хоёр улсын хүрээнээс халих шинжтэй болжээ. “Их Хятадын бага асуудал буюу цахилгаан эрчим хүчийг экспортлох боломжийн тухай” -ийг үргэлжлүүлэн унш

Нейроэстетик: Рамачандраны урлагийн 10 зарчим

Урлагийг танин мэдрэхүй болон бүтээхүйн үйл явцыг төв мэдрэлийн системийн үйл ажиллагаа талаас нь тайлбарладаг шинжлэх ухаан. Эмпирик гоо зүйн дэд салбар. Нейроэстетикийг судлах нь уран бүтээлийг мэдрэх болон бүтээх үйл явцыг илүү баттай баримт дээр суурилсан байдлаар, тогтсон хэвшлээс өөр байдлаар тайлбарладаг болох ач холбогдолтой.

“Ямар ч гоо зүйн ухаан нь тархины үйл явцыг судлалгүйгээр бүрэн гүйцэд болохгүй.” – Семир Зеки

“Нейроэстетик бол урлагийг ойлгох болон бүтээх үйл явцыг нейробиологийн үүднээс тайлбарлах чухал салбар.” – В.С.Рамачандран

“Нейроэстетик: Рамачандраны урлагийн 10 зарчим” -ийг үргэлжлүүлэн унш

Мэдрэл судлал гэж юу вэ?

Neuroscience гэдэг нь төв мэдрэлийн системийг судалдаг шинжлэх ухаан юм. ХХ зуунаас өмнө төв мэдрэлийн системийг судалдаг анагаах ухааны нэгэн салбар байсаар ирсэн бөгөөд XX зуунаас бие даасан шинжлэх ухаан болон өнөөг хүртэл маш хурдацтай хөгжиж байна. Мэдрэлийн систем, ялангуяа тархины үйл ажиллагааны нарийн механизмыг судалсаны үр дүнд бид олон олон асуултандаа хариу авч болохыг нотолсон. Олон тайлбарлагдаагүй үзэгдлүүдийг цэвэр тархины процесс гэдгийг баталсан байна. “Мэдрэл судлал гэж юу вэ?” -ийг үргэлжлүүлэн унш

Цахилгаан цөмийн реакторын боломжит нэгэн хувилбар

ОРШИЛ

Бид энд цөмийн эрчим хүчний өмнө тулгарч байгаа асуудлыг шийдвэрлэх, аюулгүй ажиллагаатай, экологийн хувьд цэвэр цахилгаан цөмийн реакторын нэг хувилбарыг товч авч үзлээ.  “Цахилгаан цөмийн реакторын боломжит нэгэн хувилбар” -ийг үргэлжлүүлэн унш

Улаанбаатар хотын агаарын утааны бохирдлыг багасгах асуудалд

Д.Мягмарбаатар, Б.Пунцагдулам (Физик технологийн хүрээлэн, ШУА)

Товч агуулга

Энэ өгүүлэлд агаарын утааны бохирдол, хотын гэр хорооллоос гарч буй утаан дахь хорт бодисын агууламжийг багасгах арга замын талаар өгүүлнэ. “Улаанбаатар хотын агаарын утааны бохирдлыг багасгах асуудалд” -ийг үргэлжлүүлэн унш

Монгол ген гэж бий юу?

Цэвэр цус гэдгээр генийг илтгэж байгаа бол цэвэр Монгол ген гэж бий юу? Ген гэдэг нь тодорхой нэгэн шинж тэмдгийг нөхцөлдүүлэх уургийг кодлогч ДНХ молекулын хэлхээ. “Монгол ген гэж бий юу?” -ийг үргэлжлүүлэн унш